Sóley Dröfn Davíðsdóttir, Sálfræðingur

Félagsfælni

Félagsfælni lýsir sér í þrálátum kvíða við félagslegar aðstæður þar sem fólk óttast að koma illa fyrir og að aðrir myndi sér neikvæða skoðun á því. Fólk forðast þessar aðstæður eða þraukar þrátt fyrir mikinn kvíða. Dæmi um slíkar aðstæður getur verið að þurfa að tjá sig fyrir framan aðra, mæta í veislur og kynnast nýju fólki, tala við yfirmenn, halda erindi eða spila á tónleikum. Það geta verið flestar félagslar aðstæður sem vekja kvíðann eða aðeins mjög afmarkaðar aðstæður eins og að spila á tónleikum. Vandinn þarf að há fólki verulega í daglegu lífi til að um félagsfælni sé að ræða. Félagsfælni er algengasta kvíðaröskunin og hrjáir um 12 % fólks. Helstu líkamlegu einkenni félagsfælni, sem fólk óttast oft að verði sýnileg öðrum, eru roði, sviti, skjálfti, eða spennt raddbönd. Hugurinn getur tæmst og fólk átt erfitt með að einbeita sér. Tilfinningaleg einkenni félagsfælni eru m.a. kvíði, óöryggi, skömm, pirringur og höfnunartilfinning. Fólk verður óþægilega sjálfmeðvitað og finnur til vanmáttar síns.

 

Hugræn atferlismeðferð við félagsfælni

Samkvæmt hugrænu líkani af félagsfælni á hugarfar, athygli og öryggisráðstafanir þátt í að viðhalda vandanum.

 

Hugarfar.

Einstaklingar með félagsfælni hafa oft neikvæðar hugmyndir um sig (t.d. ég er öðru vísi, óaðlaðandi, vitlaus) og upplifa aðra sem gagnrýna í garð þeirra. Þeir gera miklar kröfur til sín í samskiptum og fá mikið af neikvæðum hugsunum innan um aðra (t.d. mér dettur ekkert í hug til að segja, það hljóta allir að sjá hvað ég roðna). Þegar þeir koma úr aðstæðunum einblína þeir oft á það sem betur hefði mátt fara í frammistöðu þeirra. Þessar hugsanir auka allar á félagskvíðann.

 

Athygli.

Þegar félagsfælnir verða óöruggir beinist athygli þeirra oft að kvíðaeinkennunum sem gerir það að verkum að þeir finna meira fyrir þeim (t.d. getur andlitsroði manneskju aukist ef hún beinir athygli að honum). Þá tekur fólk gjarnan líðan sína til marks um hvernig það komi öðrum fyrir sjónir (t.d. ef mér líður eins og asna hlýt ég að líta út eins og asni). Þegar athyglin beinist inn á við (t.d. að eigin líðan og framkomu) tekur fólk verr eftir því hver raunveruleg viðbrögð annarra eru (það gæti t.d. misst af jákvæðum viðbrögðum eins og brosi) og tekur verr eftir því sem er sagt í kringum það. Þetta gerir það að verkum að erfiðara er að koma inn í samræður.

 

Öryggisráðstafanir.

Þetta er allt það sem félagsfælnir gera til að verja sig áður en þeir fara í félagslegar aðstæður (t.d. taka inn róandi töflu, undirbúa samræður í huganum eða klæðast lítt áberandi fötum) og meðan á félagslegum aðstæðum stendur (t.d. segja fátt, sitja úti í horni, forðast augnsamband). Öryggisráðstafanir draga úr kvíða til skamms tíma en aftra því að fólk komist að því að þeir hefðu ráðið við aðstæður og að ekkert slæmt hefði gerst.

 

Hvernig er félagsfælni meðhöndluð við Kvíðameðferðarstöðina?

Við Kvíðameðferðarstöðina er félagsfælni meðhöndluð með hugrænni atferlismeðferð. Meðferðin er oftast veitt í hóp þar sem það eitt að mæta í hópinn vinnur gegn félagsfælninni, þátttakendur geta lært hver af öðrum og æft félagslega færni sín á milli. Það er, eðlilega, kvíðvænlegt að mæta í hóp í fyrstu skiptin en ef fólk þraukar í nokkur skipti fer kvíðinn smám saman minnkandi. Hópmeðferðin, sem stýrt er af tveimur sálfræðingum, stendur yfirleitt yfir í 11 vikur og er veitt vikulega í tvo tíma í senn. Það eru 8 til 10 þátttakendur í hverjum hópi. Í fyrstu tímunum veita sálfræðingarnir fræðslu um viðbrögð sem viðhalda félagsfælni. Kenndar eru leiðir til að minnka kvíða í samskiptum, halda uppi samræðum, taka gagnrýni og vera ákveðinn. Fólki er kennt að endurskoða neikvæðar hugsanir og takast smátt og smátt á við kvíðvænlegar aðstæður í hópmeðferðartímum.

 

Texti fenginn frá Kvíðameðferðarstöðinni